रोहिलखंड - संयुक्तप्रांतांतील बरेली विभाग

रोहिलखंड - संयुक्तप्रांतांतील बरेली विभागाला हें नांव लावतात. परंतु त्यांत रामपूर संस्थान व नैनीताल जिल्ह्यांतील तराई परगणे हेहि भाग मोडतात. क्षेत्रफळ १२८०० चौरस मैल. तराईंत बरेंच जंगल, वाघ व रानटी हत्ती आढळतात.

प्राचीन काळीं ह्मा प्रदेशांतील कांही भाग उत्तरपांचालांत मोडत असे. पूर्वेकडील भागास काठेर म्हणत असत. काठेर शब्दाच्या मूळाबद्दल बराच वाद आहे. मुसुलमानी सत्त वाढत्या प्रमाणांत होती त्या वेळेस राठोडांनी बदौन ही आपली राजधानी केली. परंतु ह्मा भागांत नेहमीं बंडे होत असत. १४१९-२० सालीं महाबतखान सुभेदारानें बंड करून तो स्वंतत्र झाला. १४४८ सालीं अलमशहा बदौन ही आपली राजधानी केली. अकबरानें बदौन सरकार दिल्लीच्या सुभ्यांत सामील केला. तरी अफगाण लोक मधून मधून उचल खात होते, अखेर १७४० सालीं अली महमदखान रोहिलखंडचा सुभेदार म्हणून नेमला गेला. अली महमद मेल्यानंतर रहिमतखान हा अली महमदच्या मुलांचा पालक नेमला गेला. परंतु अलीचा प्रतिस्पर्धी खानबंगष यानें आपला डाव साधण्याचा प्रयत्‍न केला व पुन: बंडाळी सुरू झाली. अहमदशहा दुराणीच्या दुसर्‍या स्वारीमुळें रहिमतखानानें बराच प्रांत आपल्या ताब्यांत घेतला. त्याच वेळेस नजीबखान नांवाचा सरदार उदयास येत होता. याच्याविरूद्ध मराठे स्वारी करणार होते. म्हणून हा, रहिमतखान व अयोध्येचा नवाब सुजालउद्दौला हें त्रिकूट जमलें, व ह्मांनी मराठयांस परतविलें. १७७० सालीं ही घडी बिघडली. १७७२ साली सुजाउद्दौलानें ४० लक्ष रू. घेऊन मराठयांविरूद्ध रहिमतखानास मदत देण्याचें कबूल केलें. त्याप्रमाणें सुजाउद्दौला यानें मराठयांस हांकलून लाविले; परंतु रहिमतखानानें रूपयें दिले नाहींत. १७७२ सालांतील तह इंग्रजांच्या समक्ष झाल्यामुळें इंग्रज-सुजा यांचे रोहिल्यांशीं युद्ध झालें (१७७४) व रहिमतखान लढाईंत मेला. या मदतीबद्दल वॉरन हेस्टिंग्जला जाब द्यावा लागला होता. रोहिंल्यापैकी उरलेल्या फैजुलाखान सरदारांस रामपूर संस्थान दिलें व अयोध्येच्या नवाबानें १८०१ सालीं सर्व रोहिलखंड ब्रिटिशांच्या ताब्यांत दिलें. रोहिलखंडची लोकसंख्या सुमारे ६ कोटी असून तींत शेंकडा २८ मुसुलमान लोक आहेत.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

चालुक्य घराणे

Image
चालुक्य घराणे चालुक्य घराणे :  दक्षिणेत विशेषतः कर्नाटक व महाराष्ट्र यांत पाचव्या शतकात उदयास आलेला एक प्रसिद्ध वंश. या वंशाची एक शाखा अधिक प्रसिद्ध पावली. ती म्हणजे बादामीचे चालुक्य व त्यांचे वंशज कल्याणीचे चालुक्य, याशिवाय त्यांच्या इतर लहान शाखा गुजरात, तेलंगण व इतरत्र पसरल्या होत्या. कोरीव लेखांत या घराण्याचे नाव चालिकी, साल्की, चलिक्य, चालुक्य, चलुकिक इ. विविध प्रकारांनी आढळते. हे घराणे मूळचे कर्नाटकातील पण दहाव्या शतकापासून दक्षिणेतील कल्याणीच्या राजवंशाने स्वतःस सोमवंशी कल्पून उत्तरेतील सुप्रसिद्ध पौराणिक सोमवंशाशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केला. उलट बादामी चालुक्यांची एक शाखा वेमुलवाड्याचे चालुक्य स्वतःस सूर्यवंशी म्हणवीत. या घराण्याचा मूळ पुरुष उदयन व त्यानंतरचे अठ्ठावन राजे अयोध्येस राज्य करीत होते, त्यातील शेवटचा विजयादित्य दक्षिणेत आला. त्याने त्रिलोचननामक पल्लव राजाचा पराजय केला. त्याच्या मृत्यूनंतर झालेल्या त्याच्या विष्णुवर्धननामक पुत्राने चालुक्य पर्वतावर भगवती, नंदा गौरी, कार्तिकेय, नारायण, सप्तमातृका या देवतांची आराधना केली आणि कदंब, गंग इ. राजवंशांना जिंकून आपले रा...
Read more

महाराष्ट्रातील प्रेक्षणीय ऐतिहासिक स्थळे

Image
‘गंजगोलाई’ बाजारपेठ, लातूर   लातूर  तहसीलदार, लातूर 02382-242962 प्रसिद्ध स्थापत्य विशारद श्री.फैयाजुद्दीन यांच्या कल्पना आविष्कारातून साकारलेली लातूर शहरातील ‘गंजगोलाई’ ही वर्तुळाकार बाजारपेठ तिच्या रचनेमुळे आकर्षक ठरत. येथील सुरतशाहवाली दर्गा, सिद्धेश्वर मंदिर, केशवराज मंदिर, लातूर-औसा रस्त्यावरील विराट हनुमानाची मूर्ती व पार्श्र्वनाथ मंदिर इत्यादी धार्मिक ठिकाणे प्रसिद्ध आहेत. लातूर-आंबेजोगाई रस्त्यावर लातूरपासून आठ कि.मी. अंतरावर मांजरा नदीकाठी महापूर येथे नमानंद महाराजंचा मठ आहे. यादवकालीन भुईकोट किल्ला, देवणी जातीच्या वळूंसाठी प्रसिद्ध लातूर   उदगीर  तहसीलदार, उदगीर 02385-255567 येथील यादवकालीन भुईकोट किल्ला प्रसिद्ध आहे. किल्ल्याभोवती असणारा ४० फूट खोलीचा खंदक आणि जमीन पातळीपासून ६० फूट खोलीवरील श्रीउदयगीर महाराजांची समाधी हे येथील मुख्य आकर्षण आहे. उदगीरचा जनावरांचा बाजार देवणी जातीच्या वळूंसाठी प्रसिद्ध आहे.येथून जवळच असणार्‍या देवर्जन येथे श्रीगंगाराम महाराजांची समाधी आहे. नीलकंठेश्वराचे (महादेवाचे) मंदिर व स्वयंभू शिवलिंग ( ता. निलंगा ), रेणुकादे...
Read more

कदंब घराणे

  कदंब घराणे येथे भेट द्या:  सहली ,  शोधा कदंब  हा दक्षिण  भारतातील   एक ब्राह्मण  वंश आहे. इसवी सनाच्या चौथ्या शतकात  मयूर शर्मा  नावाच्या व्यक्तीने  पल्लव साम्राज्याविरुद्ध  बंड करून  कर्नाटक राज्यात  आपली स्वतंत्र सत्ता प्रस्थापित केली तेव्हा कदंब राजघराण्याची स्थापना झाली. इस राज्य की राजधानी  बनवासी  थी। कदंब कुलातील  जमात  'मानव्य' होती आणि या घराण्यातील लोक ांचा उगम हर्तीपासून झाला असे मानले जात होते. ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार कदंब साम्राज्याचा संस्थापक मयूर शरमन नावाचा एक ब्राह्मण होता जो अभ्यासासाठी  कांची  येथे राहत होता आणि इसवी सनाच्या चौथ्या शतकाच्या मध्यात (इ.स. ३४५ च्या सुमारास) कर्नाटकात एक छोटेसे राज्य स्थापन करणाऱ्या पल्लव राज्यकर्त्याने त्याचा अपमान केला. या राज्याची राजधानी  वैजयंती  किंवा बनवासी होती. निरंतर युद्ध का इतिहास समुद्रगुप्ताच्या  दक्षिणेकडील विजयाने त्रस्त झालेल्या पल्लवांना या राज्याची स्थापना रोखण्यासाठी ताबडतोब हस्तक्षेप करता आला नाही. मयूर शेरम...
Read more