लोहगड किल्ला -

लोहगड किल्ला - कार्ल्याची लेणी असलेल्या डोंगरापासून दक्षिणेस चार मैलांवर व खंडाळ्याच्या आग्नेयीस आठ मैलांवर इंद्रायणीच्या खोर्‍यामध्यें लोहगड व विसापूर हे दोन किल्ले आहेत. लोहगडाकडे जवळून पाहिलें तर एका बाजूस एक नोकदार खडक आहे. त्यास 'विंचु कांटा' म्हणतात. गडावर आंत शिरण्यास गणेश, नारायण, हनुमंत व मोठा असे चार दरवाजे आहेत. शेख उमरच्या कबरीजवळ दरसाल पौषी पौर्णिमेस मोठी जत्रा भरते. ह्या कबरीच्या पश्चिमेस त्र्यंबकेश्वर महादेवाचें एक जुनाट पडकें देवालय आहे. लोहगड हा दक्षिणेतील मोठा मजबूत व बराच प्रसिद्धीस आलेला एक किल्ला आहे. बोरघाटाच्या तोंडावर हा किल्ला असल्याकारणानें तर ह्यास बसेंचसें महत्त्व प्राप्त झालें आहे. शिवाय येथें बरीच लेणी असून ती बौद्ध काळचीं (ख्रिस्तपूर्व २००-इसवी सन २०० पर्यंत) असावी. १४८९ सालीं मलिक अहंमदनें हा किल्ला आपल्या ताब्यांत घेतला होता. ह्यानंतर सन १५६४ मध्ये बुर्‍हाण निझामशहा दुसरा (हा पुढे १५९० ते १५९४ या कालांत अहमदनगरचा राजा झाला) ह्यास त्याच्या भावानें आपल्या कारकीर्दीत येथें कोंडून ठेविलें होते. १६३७ मध्यें अहमदनगर येथील घराण्याचा र्‍हास झाल्यावर, लोहगड हा विजापूरच्या राजांच्या ताब्यांत गेला व लवकरच शिवाजीनें त्यांच्या कढून तो घेतला (१६४८). पण सन १६६५ मधील जयसिंग व दिलेरखान यांच्या जयानंतर, शिवाजीला औरंगझेबास लोहगड किल्ला द्यावा लागला. पुढें पांच वर्षांनीच (१६७०) तानाजी मालुसरे यानें सिंहगड घेतल्यानंतर मराठयांचा मोर्चा लोहगडाकडे वळला. १७०४ मध्यें मराठयांनी लोहगड घेतला व १७१३ मध्ये तो आंग्र्यांच्या हाती गेला व सन १७२० मध्यें बाळाजी विश्वनाथाकडे आला. स. १७७० मध्यें हा किल्ला जावजी बोम्बले नांवाच्या कोळी नायकाकडे आला. दुस र्‍या बाजीरावाच्या वेळीं नानांकडे कारभार असतां त्यानीं कोणी आपला आश्रित धोंडोपंत ह्यास लोहगडचा किल्लेदार नेमलें. सन १८०० मध्यें नानांच्या मरणानंतर त्यांची भार्या लोहगडास जाऊन राहिली. १८०३ मध्यें वेलस्ली साहेबाच्या मध्यस्थीनें हा किल्ला पेशव्यांकडे परत आला. मराठयांशीं झालेलया शेवटच्या युद्धांत कर्नल प्रायर ह्यांने विसापूर व लोहगड हे किल्ले घेतले. स. १८४५ पावेतों ह्या किल्ल्यावर सैन्याची तुकडी ठेवण्यांत आली होती. ५०० लोक ह्या किल्ल्यावर सहज राहूं शकत.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

चालुक्य घराणे

Image
चालुक्य घराणे चालुक्य घराणे :  दक्षिणेत विशेषतः कर्नाटक व महाराष्ट्र यांत पाचव्या शतकात उदयास आलेला एक प्रसिद्ध वंश. या वंशाची एक शाखा अधिक प्रसिद्ध पावली. ती म्हणजे बादामीचे चालुक्य व त्यांचे वंशज कल्याणीचे चालुक्य, याशिवाय त्यांच्या इतर लहान शाखा गुजरात, तेलंगण व इतरत्र पसरल्या होत्या. कोरीव लेखांत या घराण्याचे नाव चालिकी, साल्की, चलिक्य, चालुक्य, चलुकिक इ. विविध प्रकारांनी आढळते. हे घराणे मूळचे कर्नाटकातील पण दहाव्या शतकापासून दक्षिणेतील कल्याणीच्या राजवंशाने स्वतःस सोमवंशी कल्पून उत्तरेतील सुप्रसिद्ध पौराणिक सोमवंशाशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केला. उलट बादामी चालुक्यांची एक शाखा वेमुलवाड्याचे चालुक्य स्वतःस सूर्यवंशी म्हणवीत. या घराण्याचा मूळ पुरुष उदयन व त्यानंतरचे अठ्ठावन राजे अयोध्येस राज्य करीत होते, त्यातील शेवटचा विजयादित्य दक्षिणेत आला. त्याने त्रिलोचननामक पल्लव राजाचा पराजय केला. त्याच्या मृत्यूनंतर झालेल्या त्याच्या विष्णुवर्धननामक पुत्राने चालुक्य पर्वतावर भगवती, नंदा गौरी, कार्तिकेय, नारायण, सप्तमातृका या देवतांची आराधना केली आणि कदंब, गंग इ. राजवंशांना जिंकून आपले रा...
Read more

महाराष्ट्रातील प्रेक्षणीय ऐतिहासिक स्थळे

Image
‘गंजगोलाई’ बाजारपेठ, लातूर   लातूर  तहसीलदार, लातूर 02382-242962 प्रसिद्ध स्थापत्य विशारद श्री.फैयाजुद्दीन यांच्या कल्पना आविष्कारातून साकारलेली लातूर शहरातील ‘गंजगोलाई’ ही वर्तुळाकार बाजारपेठ तिच्या रचनेमुळे आकर्षक ठरत. येथील सुरतशाहवाली दर्गा, सिद्धेश्वर मंदिर, केशवराज मंदिर, लातूर-औसा रस्त्यावरील विराट हनुमानाची मूर्ती व पार्श्र्वनाथ मंदिर इत्यादी धार्मिक ठिकाणे प्रसिद्ध आहेत. लातूर-आंबेजोगाई रस्त्यावर लातूरपासून आठ कि.मी. अंतरावर मांजरा नदीकाठी महापूर येथे नमानंद महाराजंचा मठ आहे. यादवकालीन भुईकोट किल्ला, देवणी जातीच्या वळूंसाठी प्रसिद्ध लातूर   उदगीर  तहसीलदार, उदगीर 02385-255567 येथील यादवकालीन भुईकोट किल्ला प्रसिद्ध आहे. किल्ल्याभोवती असणारा ४० फूट खोलीचा खंदक आणि जमीन पातळीपासून ६० फूट खोलीवरील श्रीउदयगीर महाराजांची समाधी हे येथील मुख्य आकर्षण आहे. उदगीरचा जनावरांचा बाजार देवणी जातीच्या वळूंसाठी प्रसिद्ध आहे.येथून जवळच असणार्‍या देवर्जन येथे श्रीगंगाराम महाराजांची समाधी आहे. नीलकंठेश्वराचे (महादेवाचे) मंदिर व स्वयंभू शिवलिंग ( ता. निलंगा ), रेणुकादे...
Read more

कदंब घराणे

  कदंब घराणे येथे भेट द्या:  सहली ,  शोधा कदंब  हा दक्षिण  भारतातील   एक ब्राह्मण  वंश आहे. इसवी सनाच्या चौथ्या शतकात  मयूर शर्मा  नावाच्या व्यक्तीने  पल्लव साम्राज्याविरुद्ध  बंड करून  कर्नाटक राज्यात  आपली स्वतंत्र सत्ता प्रस्थापित केली तेव्हा कदंब राजघराण्याची स्थापना झाली. इस राज्य की राजधानी  बनवासी  थी। कदंब कुलातील  जमात  'मानव्य' होती आणि या घराण्यातील लोक ांचा उगम हर्तीपासून झाला असे मानले जात होते. ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार कदंब साम्राज्याचा संस्थापक मयूर शरमन नावाचा एक ब्राह्मण होता जो अभ्यासासाठी  कांची  येथे राहत होता आणि इसवी सनाच्या चौथ्या शतकाच्या मध्यात (इ.स. ३४५ च्या सुमारास) कर्नाटकात एक छोटेसे राज्य स्थापन करणाऱ्या पल्लव राज्यकर्त्याने त्याचा अपमान केला. या राज्याची राजधानी  वैजयंती  किंवा बनवासी होती. निरंतर युद्ध का इतिहास समुद्रगुप्ताच्या  दक्षिणेकडील विजयाने त्रस्त झालेल्या पल्लवांना या राज्याची स्थापना रोखण्यासाठी ताबडतोब हस्तक्षेप करता आला नाही. मयूर शेरम...
Read more